Мөслимем

Бу биттә сез Мөслим тарихына кагылышлы материаллар, аның күренекле шәхесләре турында мәгълүмат таба алырсыз:

карта

 

карта казан

uRmZRh6r8psshema1max

Мөслимебез гербы

I-08-0465_0010011676578

I~000002 (NXPowerLite)

Район территориясе : 1464, 30кв.км

Халык  саны: 21272 кеше.(2013нче ел башына)

Районның гомуми мәйданы  — 146431 га, авыл хуҗалыгы җирләре — 100819га

71 авыл, 19 авыл җирлеге.

Район территориясенең 78% ын авыл хуҗалыгы җирләре, 18% ын урманнар алып тора.

Мәгариф

 Районда 15 урта, 11 төп, 24 башлангыч мәктәп, 1 лицей, 1 гимназия, 1 сәнгать,1 коррекцион мәктәп — интернат, 1 профессиональ — техник училище, 1 кадет мәктәбе бар.Барлыгы 2359 укучы белем ала. 8 автобус 5 мәктәпкә 168 укучыны йөртә.

36 мәктәптә укулар татар телендә алып барыла.(928 укучы, барлык укучының 76% ы). Мари мәктәбе — 2. Анда 81 укучы белем ала.

Мәдәният

 Районда 86 мәдәният йорты бар. 8 халык коллективы исәпләнә: Район мәдәният йорты халык театры, Метрәй авылы мәдәният йорты, Иске Вәрәш мәдәният йорты, «Мөслим тугайлары», «Усыкай буйлары», «Поляр кас», «»Рябинушка», Район мәдәният йортының җыр һәм бию ансамбле.

Үзәкләштерелгән китапханәләр системасы 33 китапханәне берләштерә. Анда барлыгы 319567 китап исәпләнә.

МӨСЛИМ УРАМНАРЫ

Карта Муслюмово

DSC06398

улица1

Мөслим урамнары

1. Кооператив — Мөслимдәге беренче урамнарның берсе, анда байтак кына кооперация кибетләре урнашкан булган.

2. Семилетка — 1959 — 1965 нче елларда халык хуҗалыгын үстерү буенча төзелгән план.

3. Красноармейская — 1918 — 1922 нче елларда эшче — крестьян Кызыл армиясе, 1922 — 1946 нчы елларда Совет армиясе хөрмәтенә.

4. Татарстан — туган җиребез Татарстан хөрмәтенә бирелгән.

5. Рәшитов (Фәиз, Мөслим) — Афган сугышында батырларча һәлак булган якташыбыз.Бу урам элек Пионерская дип аталган.

6. Набережная — бу урамның бер башы Ык елгасына кадәр барып тоташа.

7. Октябрь — В.И.Ленин җитәкчелегендә оешкан һәм җиңеп чыккан Октябрь революиясе.

8. Пушкин (Александр Сергеевич) — Рус халкының бөек шагыйре, драматургы һәм прозаигы.

9. Колхоз — бу урамда Мөслим авылында урнашкан Киров («Путиловец») исемендәге колхоз идарәсе урнашкан иде.

10. Гафури ( Мәҗит ) — Татар һәм башкорт әдәбиятларының классик язучысы,  күренекле шагыйрь, прозаик, публицист һәм драматург.

11. Урожайная — бу урамда икмәк кабул итү пункты урнашкан.

12. Бакча — бу урамда һәр йорт янында өянке, сирәк кенә тополь, нарат агачлары  утыртылган булган. Урам тулысы белән бакчага охшап торган.

13. Банк — бу урамда Мөслимдәге беренче банк (хәзер «Татфондбанк») урнашкан булган.

14. Вахитов (Мулланур) — татар революционеры, җәмәгать эшлеклесе.

15. Тукай (Габдулла) — татар халкының сөекле шагыйре, милли шигърияткә нигез салучы.

16. 1 нче Май — 1886 нчы елда Америка эшчеләре 8 сәгатьлек эш таләп итеп, забастовкага чыгалар.Халыкара бердәмлек көне. Яз бәйрәме. Бердәмлек көне.

17. Лесная — бу урамдагы һәрбер йорт янында бик күп агач материалы тупланган булган.Башта халык телендә Лесная дип йөртелгән һәм шул рәвешле рәсмиләшкән дә.

18. Комсомол — Коммунистик яшьләр союзы

19. Яшьләр

20. Строительная

21. Шашин (Валентин Дмитриевич) — нефть промышленносте министры. Ык елгасы аша күпер салуда, Мөслим белән Сарман арасындагы юлны асфальтлауда аның бик зур ярдәме тигән.Мөслим Мәдәният йортында сайлаучылар аның белән очрашкан.

22. Полевая — Мөслимнең көнбатыш чигенә, басу буена урнашкан булган.

23. Зифа Басыйрова — (Мөслим) Атаклы җырчы,Татарстанның атказанган артисты. Урамга исем 1991нче елда  бирелгән.

24. Пятилетка — СССР халык хуҗалыгын үстерүнең 5 еллык планнары хөрмәтенә.

25.Гыймазетдин  Вәҗетдинов — (Исәнсеф) Советлар Союзы Герое.1991.

26. Хәертдинов( Раниф) — милиция старшинасы, 1991 нче елда коралланган җинаятьче тарафыннан атып үтерелә.1992.

27. Бәдыйк Салихов — (Дусай) Өч Дан ордены кавалеры.

28. Беренче

29. Икенче

30. Өченче

31. Яңа.2004.

32. Гагарин (Юрий Алексеевич) — Советлар Союзының, дөньяның беренче космонавты.

33. Салих Сәйдәшев — атаклы татар композиторы, дирижер, Татарстан АССР ның атказанган сәнгать эшлеклесе, Татарстан АССРның  халык артисты.1991.

34. Илдар Маннанов — (Бүләк) Советлар Союзы Герое.1991.

35. Лотфулла Мусин — (Әгерҗе, Мөслим) Социалистик хезмәт Герое, Киров исемендәге колхоз рәисе.(1934 — 1980) 1994.

36. Гаяз Авзалов — ( Баланны, Мөслим) Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре. ((1967 — 1986)  2009.

37. Мидхәт Фәтхуллин — (Ташлыяр, Мөслим) Мөслим урта мәктәбенең хәрби әзерлек укытучысы.Яшь буынга хәрби — патриотик тәрбия бирү буенча гаять зур эш башкарган шәхес.( 1960 — 1980) Урамга исем 1994 нче елда бирелгән.

38. Гариф Хафизов — ( Югары Табын, Мөслим)  Озак еллар буе Мөслимдә район Советы Башкарма комитеты рәисе, район партия комитетының 1 нче секретаре булып эшләде. (1989  — 1994 ) Районның социаль -экономик хәлен яхшырту өлкәсендә зур эш башкарды.1999.

39. Салих Искәндәров — (Саба, Мөслим) Район партия комитетының беренче секретаре.(1948 — 1957) Районның социаль -экономик хәлен яхшырту өлкәсендә зур эш башкарды.1999.

40. Рәис Хәбибуллин — (Азнакай, Мөслим) Район партия комитетын 20 елдан артык җитәкләгән шәхес.(1965 — 1985) Районның социаль -экономик хәлен яхшырту өлкәсендә зур эш башкарды.2004.

41. Зәкәрия Кашапов — (Баланны) Социалистик хезмәт Герое( 1947 — 1983) 2004.

42. Зөлфәт (Дөлфәт Маликов) — (Яңа Сәет) Шагыйрь, Габдулла Тукай исемендәге  дәүләт премиясе лауреаты.Урамы — «Аэропорт» микрорайонында.2009.

43. Петр Днепров — (Островка) Советлар Союзы Герое.2004.

44. Фоат Садриев — (Олы Чакмак) Язучы, Габдулла Тукай исемендәге  дәүләт премиясе лауреаты.

45. Булат Вәлиев — (Симәк, Тойгелде, Әлмәт) Татарча көрәш буенча Татарстан, Россия чемпионы, спорт мастеры.

46.Зеленая(Яшел).2004.

 

Мөслим урамнары һәм авылына кагылышлы кайбер истәлекләр

 

Кооператив урамы.

Бу урам Мөслим авылында беренчеләрдән булып барлыкка килгән. Аның беренче өлеше дә, арткы урамнары да күп еллар буена Кооператив урамы исеме белән йөртелде. Ыкта ташу булган елларда су базларга гына керә торган булган. 1нче тыкрык(күпердән кергәндә, уңга борылып китә. Арткы урам шунда башланган)

2 нче тыкрык – Маша тыкрыгы – Хәзерге “Урожайная “ урамы.Бу урамны ни өчен “Маша тыкрыгы” дип атап йөрткәннәрен бабам да, әбием дә әйтә алмадылар.Ул урам бик сазлыклы булу аркасындадыр, кеше күпләп утырмады. Кояшка каршы ихаталарда гел өянкеләр генә иде.Тыкрыкның бер ягында – 5, икенче ягында 1 генә хуҗалык иде. Хәзерге кибетләр, пивбар – шунда. Тыкрык һәр елны төзелә торган күпергә чыгу юлы булды. 1947 нче елгы ташудан соң, хәзерге күпер төзелгәнче, иске зур агач күпер шул елны җимерелеп акты.

3 нче тыкрык – уңга керә.Сул ягында “Сельхозснаб” дигән бүрәнәдән төзелгән бина бар иде.1953 нче елны көз көне аның ишек алдында һәм Кооператив урамының шул тирәсендә район колхоз – совхозларының елдагыча уза торган күргәзмәсе булды. Башка елларда, аннан соң да ул “Путиловец”( соңрак Киров исемендәге) колхозы ишек алдында була иде. “Сельхозснаб” ның кайчан сүтелгәнен белмим. 1970 нче елларда анда агачтан төзелгән 2 фатирлы йорт бар иде. Аларда почта хезмәткәрләре яшәде.

4 нче тыкрык – Кооператив урамыннан уңга – Ыкка төшә.Тыкрыкның уң ягында – хлебопекарня, китап кибете, сул ягында культмаг иде.Шунда ук 2 катлы агач йорт – тегү артеле бар иде.Каршы якта – пищекомбинат. Сугыш вакытында чыпта капчык белән кипкән бәрәңге озаттылар. Анда прәннек, тышы бәрәңге, эче кишер, чөгендердән пирожкилар, морс, сугыштан соң хәтта әче балга кадәр саттылар.Кышын тозлы кыяр, тозлы яшел помидор, тозлы кәбестә белән тәэмин итеп торды “Пищепром”. Өлкәннәр аның тел йотмалы прәннекләрен, “Школьная” кәнфитләрен хәзер дә сагынып сөйлиләр.

6 нчы тыкрык — хәзерге М.Гафури урамы, Бакча, Банк, Пятилетка урамнары аша колхозга илтә иде. Кооператив белән кисешкән урында 2 катлы агач йорт – военкомат бар иде.( сул якта). Уң якта алты почмаклы йорт – “Пищекомбинат” конторасы иде. 2 катлы агач йорт элек мәчет вазифасын үтәгән. Аның мулласы Мөслимнең иң бай кешесе – Хәсәнша улы Гариф булган.

6 нчы тыкрыкны узгач, сул якта бик зур таш кибет бар иде. Ул әле культмаг, әле азык – төлек кибете булып торды.Уң якта тагын тыкрык – Йөзәй дип атала иде.Ыкның башка урыннарындагы ярлары биек булгангадыр инде, бала – чагага суны шунда гына керергә рөхсәт итәләр иде. Су төбе комлы, вак ташларына кадәр күренеп тора иде. Шушы тыкрык башына урамга диярлек терәп, агачтан кибет салдылар.1970 нче елда агачтан автовокзал төзелде.

Урам буйлап иң зур кибет – универмаг бар иде. 80 нче елларда Райпо үзенең конторасын салдырды.

7 нче тыкрык — Бакча, Банк, Пятилетка урамнарын кисеп, элеккеге район клубын(хәзерге ЖКХ гаражы) Кооператив белән тоташтыра. Хәзерге Колхоз урамы, сул почмакта 1960 нчы елларга кадәр кечкенә азык – төлек кибете агачтан иде. Уң якта(Кооператив белән Колхоз урамы кисешкән урын) агачтан ашханә иде. 1960 нчы елларда универмаг салдылар. Алардан 4-5 йорт аша ике катлы агач йортта сберкасса иде.Уң якта, кыйгачрак, “Пивной” иде. Пушкин белән Кооператив кисешкән уң почмакта башта балалар бакчасы (сугыш елларында да бар иде), аннан ясле итеп файдаландылар. Шул почмакның Катмышка таба мәчет каршындагы күпергә кадәр Казан ягыннан килгән кешеләр яшәгән. Аларның мәетләрен хәзерге зиратка күмдермәгәннәр. Топольләрен кистереп, чыршы утырткан зират казанлылар зираты булган. 1950 нче елга кадәр зиратның Катмыш ягында басу иде. Юлның уң ягында агач свайларда зур гына бүрәнәләрдән төзелгән такта түбәле корылма бар иде. Аны “глубинка” дип йөрттеләр. Анда икмәк саклаганнар. Ашлыкны шуннан ат белән Чаллыга ташыганнар. Аннан ул бинаны заготконторага биреп, йомырка склады ясадылар. Кызганычка каршы, ул 1970 нче еллар башында, ут чыгып янды.

1954 – 1955 нче елларда Мөслимгә нефтьчеләр килеп, йортлар төзи башладылар. Базалары хәзерге МСО ишек алдында иде. Азык – төлек белән тәэмин ителү ул чорда искиткеч авыр булды. Акчалылар дөге, ак он кебек продукциягә кинәнде. Мөслим халкы беренче тапкыр кыш көне базардагы мандаринны күрү, акчалылар исә анннан авыз итү бәхетенә дә ирештеләр.

Пекарня, май заводы, МСО, 5нче санлы Бөгелмә ПМК сы участогы 1955 -1965 нче еллар тирәсендә төзелгән булырга тиеш.

Казанлылар зиратына күмелгән иң соңгы кешеләр: Шакиров Әкрәм (математика укытучысы), әти – әнисе һәм бер малае.

Кооператив урамындагы элекке универмаг ( соңыннан райпо конторы булды) каршында шимбә саен кече базар (кичке базар дип тә йөрттеләр) була торган иде. Ул урак өстендә генә эшләмәде.Халыкның: “Кичке базар шундый шәп булды, он, суган очсыз иде”, — дип сөйләнгәне хәтердә калган. Авыллардан сату белән килүчеләр, куна калып, икенче көнне олы базарга чыгалар иде. Якшәмбене “Олы базар көн” дип йөрттеләр. Яз көне ташу вакытында 60 нчы елларга кадәр базар территориясе су астында кала иде. Базар хәзерге сабан туе үтә торган паркта иде. Тик 50 метр чамасы бу табарак. Базар койма белән әйләндерелгән, ат, машина белән керү өчен төп капка хәзерге парк ягында булып, тышкы якта ат бәйләү өчен җайланмалар бар иде. Базарда иң кырыйда олы капкадан кергәч, уң яклап түбә астында ит, май, бал сату өчен стелкалар куелган. Сатучылар өчен утыргычлар, ит чабарга ит бүкәннәре көйләнгән. Капка төбендә үк сыер, сарык, кәҗә сатучыларга бәйләп кую өчен җайланмалар да эшләнгән иде. Капкадан кергәч тә сул якта чана, арбадан сатучылар өчен урын тәгаенләнгән. Анда суган, он, чабата, итек, кыяр, кавын, карбыз, кишер, шалкан, кәбестә саталар иде.

Урта бер җирдә стелка(шулай дип атала иде) — тактадан урын. Анда чикләвек, көнбагыш, күкәй, йомарлаклы май, вак товар сатучылар( сагыз, тарак, каптырма, сәдәф, җеп, кармак, тәмәке…) Сатучылар иртән иртүк урын алып, 12 гә, 1 гә кадәр басып торалар иде. Уртаның көньяк өлешендә 2 урынлы кибетләр өчен бурадан корылма. Көньяклап 4 – 5урын – кибетләр өчен. Тактадан( түбәсе дә такта) алдан товар үлчәп сатарлык урын бар иде.

Сабантуйлар базарның тышкы ягында – көньякта ( хәзерге мелиорация урыны) үткәрелде. Сабантуй башлануга, бер пролет койма алынып куела. Базарның калган территориясе тездән печәнлек булып, базарга килүчеләр утырып ял итәләр иде.

Мөслим базары тирә – якка танылган, данлыклы булды.Ялкау булмаган халык ит, май, бал, йомырка, яшелчәсен сатып, налогын түләде, гаиләсен киендерде.Суган, яшелчәне күбрәк Казанчы, Островка урыслары сата иде. Балны — Горбуновкалылар, көнбагышның иң тәмлесен — Усылар, чикләвекне Бикмәчләр сатты. Гадәттә киелгән кием саталар иде. Халык алгандыр инде. Яңасын сатучыны спекулянт дип куалар я тотып алып китәләр иде.

Базарның хуҗасы бар иде.Сатучылардан кемдер квитанция белән акча җыя иде. Базарчы булып озак еллар Хөснетдинов Гыйзетдин абый эшләде. Кыска буйлы булгангамы, аны “Гыйзди Чүкәнәй” дип йөрттеләр. Базар булмаган көнне аның территориясенә чебеш тә керә алмады.

Бакча урамы(ул. Садовая)

Мин белә – белгәннән бирле(1970) ул урам Садавай дип йөртелә иде. Исеме 1940 нчы елларда бирелгән булса кирәк. Урамга 1925 нче елга кадәр үк килеп утыра башлаганнар.1925 нче елда зур янгын булып, олы бер урам янып беткән. Аша тыкрыгын (Урожайная) күпердән килгәндә сул яклап шул урам тәшкил иткән булырга тиеш. Янгыннан соң халык көнбатышка күчеп утырган. Янгыннан саклану максаты белән, һәр йорт өянке агачы, тополь утырткан. Әле 1950 – 1980 нче еларда да әле өстән караганда, агач ябалдашлары кушылып, урам чын урман юлын хәтерләтеп тора иде.

Урамның М.Гафури урамы белән кисешкән урынына кадәр бернинди дә оешмалар яки корылмалар юк иде кебек. М.Гафурины үтү белән, сул яклап таштан салынган бина бар. 1970 нче елларга кадәр, Совет чорыннан башлап, ул район архивы булып торды. 1975 нче елда булса кирәк, архив элекке авыл хуҗалыгы управлениесе бинасына күчерелде. Совет власте елларына кадәр эре байлар шул урамда яшәгән. Колхоз урамы белән кисешкән уң як почмакта, элекке милиция бүлеге урнашкан җирдә, Мөслимнең иң бай кешесе Хәсәнша байның йорты булган. Бер улының хәтта С.Петербургта белем алуы да мәгълүм. Кызганычка каршы, шул улы, Мөслимгә кайтып, 40 яшен дә тутырмыйча вафат булган.Хәсәнша карт биләмәсе бик биек таш койма белән әйләндерелгән иде.1980 нче елга кадәр йорты милиция идарәсе булып хезмәт итте. Соңыннан милиция работниклары өчен тулай торак ролен үти башлады.

Каршы як почмакта авыл Советы бинасы иде.1948 нче елларга кадәр 6 почмаклы йорт булып торды.Аннан соң яңаны салдылар.Хәзер ул Наҗия апалар планына керә булса кирәк.

Шул рәттән Пушкин урамына таба асты кирпечтән, өске өлеше агачтан ике катлы йорт бар иде.

Бакча урамының Пушкин урамы белән кисешкән урынында сул яклап бер оешма бинасы бар иде.Аның янында ат сарае иде. 50 нче еллар башында анда бик зур янгын булды.Каршы якта агачтан салынган парткабинет, каршы якта, алты почмаклы йортта, “Күмәк хуҗалык” исемле район гәзите редакциясе. Хәзер торак йорт . Парткабинет бинасын район музее итеп тә файдаландылар. Аның артында, агач бинада, зурлар китапханәсе, ә каршы якта 6 почмаклы шәхси йортның бер башында балалар китапханәсе иде. 1948 нче елның кышында әнкәй белән барып, китап алып кайткан истә калган.

Октябрь урамы белән кисешкәнгә кадәр гел торак йортлар булып, аларның барсында да гел мөслимлеләр иде. Ә менә Пушкинга килеп җиткәндә, уң яклап 2 рус гаиләсе бар иде:Зайцевлар, Четвертаковлар. Четвертаковлар күчеп китте, Зайцева Шура хәзер дә яши.

Бакча урамыннан соң 1950 нче елларга кадәр Октябрь урамының мәчет янындагы күпергә кадәр торак йортлар юк иде.”Ат бүлнисе” (Ветлечебница) олы территория биләп тора иде.Мал бәйләү урыннары, ниндидер чокырлар күп иде анда.Мәктәптән башлап мәчеткә кадәр ике яклап та йортлар юк иде. Набережная урамы да 1950 нче еллардан соң барлыкка килде. Ул урында колхозның яшелчә бакчасы иде. Колхозчыларның хезмәт көненә шунда үстерелгән кыяр, кәбестә, кишер, шалкан, кызыл чөгендер өләштеләр. Ыктан кереп торган шактый зур гына су яшелчә бакчасына сибү өчен бик уңай( атлы арба белән кереп була иде). Көзен катыра башлау белән, шул тирә бала – чагасы өчен Петруш исемле каток була иде. “Петруш” хәзер танырлык та түгел. Мич чыгару өчен бик тә сыйфатлы балчыкны кем ничек тели, кайдан алырга тели, шуннан чокып бетергән, кайбер оятсызлар шул чокырларга хәтта чүп – чар да тутырган.

Һәр елны Октябрь урамы буйлап Лотфулла Мусиннар йорты яныннан(хәзер анда Мөҗәһит Әхмәтҗановлар тора) лицей ихатасы аша күпер астыннан көчле язгы басу суы төшә иде. Хәзерге ХПП ның юлга якын өлешеннән Каенлы күл суы төшә иде.Тавышы бөтен авылга ишетелеп торды. Нәкъ шул вакытта балаларны Каенлыкүлгә чыгаралар иде.Су олы юлның күпердән сул ягы буйлап Ыкка кушыла. Атлы, җәяүлеләр йөрмәслек булып, Ык өстен су баса, шарлавык тавышлары ишетелә. Кичкә таба халык шул күренешне карарга агыла торган иде.

Набережная урамы ( Яр буе урамы) 1950 нче еллардан соң төзелә башлады. Беренчеләрдән булып анда Вәлитов Гали, Шәйдуллин Нурулла абыйлар нигез корды.Аларга каршы якта буровойлар(нефтяниклар)ның барагы, аерым йортлары бар иде. Хәзер анда картлар йорты.1960 нчы елларда урамның уң ягында йортлар салына. Нигездә җир колхозда эшләүчеләр өчен бирелә.

Татарстан урамы элек Буровой урамы дип атала иде.Анда нигездә килгән кешеләр урнашты.

Рәшитов урамы(1980 нче елларда Пионерская дип атала иде) нигездә нефтьчеләр салынган йортлар, бараклардан тора иде. Шул урамның Ык елгасы башында нефтьчеләрең базасы булып, ул соңрак МСО га калды.

Кем ялгышлыгы белән булгандыр, ул турыда сүз ишетелмәде, 40 метр биеклектәге вышка утыртып(1954 нче еллар түгел микән) җирне бораулый башлагач, астан су бәреп, вышканы аудара.1 кеше үлә. Ничәдер еллар башта аннан су фонтан булып атып торды. Тонналап бетон да салып карадылар, суны тыя алмадылар.Бөтен түбән болынны су басты. 1975 -1980 нче елларда суны Җәлил поселогына – җир астына кудырдылар. Ул чорларда, суы җылы булганга, кер чайкарга без шул чишмә кебек кенә агып яткан суга килә идек.

Язманы хезмәт ветераны Әминә Мөҗипова әзерләде.

Банк урамы
Урамга исем банк салынганнан соң бирелгән булса кирәк. Урам 1925 елга кадәр үк хәзерге “Мелиорация” территориясеннән үк башланган булган. 1925 елның җәендә бик көчле янгын булып, халыкның йорт-җире янып беткән. Әле үткән гасырның сиксәненче елларында да анда йорт урыннары (баз) һәм зур-зур 5 өянке агачы бар иде. “Маша” тыкрыгының Бакча урамы белән кисешкән урыныннан алып, Банк урамына кадәр дә сул яклап йортлар булган: зур-зур тупыллар, өянкеләр һәм баз урыннары шул турыда сөйли иде. Узган гасырның алтмышынчы елларында ике гаилә шунда йорт салды. Берсе – Сәет авылыннан Тимер Фәттахов (аны бүре Тимер дип йөрттеләр), икенчесе – Октябрь авылыннан килгән кешеләр, Банк урамының төп халкы нигездә Мөслим кешеләре иде.
Урамның Мәҗит Гафури белән кисешкән урынында бүрәнәдән салынган такта түбәле йорт булып (бина дисәң дә ярыйдыр, чөнки Банк урамы буйлап бик озын сузылган иде), ул бүрәнә белән классларга бүленгән иде. Аны РКШ – районная колхозная школа дип йөрттеләр. Анда илленче елларга кадәр колхозлар өчен тракторчы, прицепщик, агроном һ.б. шуның ише һөнәрләргә укыттылар. Илленче еллардан соң, анда “Дом ребенка” кечкенә ятим балалар йорты эшли башлады. Шул ук ишек алдына агач мунча һәм агачтан кухня салып куйдылар. Шунда ук иске мәчет бинасы да бар иде. Анда сугыш чорында Бакча урамы белән Пушкин урамы чатында (Бакча урамын язганда бу турыда язган идем инде) бүрәнәдән парткабинет бинасы салгач, бу йортны (мәчетне) сүттеләр. Мәчетнең мулласы Сабир мулла булган (Сабиров Мансур абыйның әтисе. Аңа бернинди дә репрессия булмаган. Уллары Мансур абыйны да, Расих абыйны да КПСС сафларына алдылар).
Банкка кадәр гел торак йортлар иде, сул якта – ике катлы квартиралар. Ә менә уң яклап, Пушкин белән кисешкән почмакта – бүрәнәдән салынган даруханә (1955-56 елларда кабат сипләп салдылар) эшләде. Банкка каршы алтыпочмаклы йорт (соңгы торучылары: алты баласы белән партия комитетының беренче секретаре С.И.Искәндәров гаиләсе. Аннан ул бинаны ВЛКСМ райкомына бирделәр. Ул чакта комсомолның беренче секретаре Павел Иванов кебек хәтердә калган. 1956 елда мине шунда комсомолга алдылар.
Бу йорттан соң, күп бүлмәле агач йорт райком бинасы булып торды. Райкомның яңа бинасын салгач, анда райполиклиника урнашты. Аның янында бүрәнәдән тулай торак (коммуналкамы) бар иде. Анда хәрби комиссар Хәмидуллин гаиләсе яшәде. Алар М.Гафурида йорт салып чыктылар. Йортларын Әдип Салихов гаиләсенә сатып киттеләр. Хәрби комиссарның Банк урамындагы йортында райкомның машинисткасы, статисткасы яшәделәр.
Урамның Пушкин белән кисешкән каршы ягында – бүрәнәдән салынган ике катлы почта бинасы, ә аңа каршы якта (хәзерге хакимият һәм авыл хуҗалыгы идарәсе бинасын да кертеп, хастаханә: стационар, тудыру бүлеге, инфекция бүлеге, кухня һәм Банк урамы яклап, поликлиника, каршы якта почта белән янәшә алты почмаклы йортта санэпидстанция эшләде. Өч квартиралы агач йортта 1961 елларга кадәр райком, башкарма комитет хезмәткәрләре яшәде, Каршы якта агач мәктәп ишегалдында микән 1 секретарь ВКП(б)ның) Искәндәров гаиләсенә агачтан йорт салдылар. 1958 еллар тирәсендә алар Набережная урамында үзләре йорт салып чыктылар. Ә аларның Банк урамындагы йортында райком хезмәткәрләре яшәде. Алар кырында коммуналь хуҗалык төзелде.
МТС (соңрак РТС, аннан “Сельхозтехника” берләшмәсе) еракта аерым утыра иде. Мәктәптән соң йортлар 1952 еллардан соң төзелде. 1941 елның җәендә Банк урамының М. Гафурига кадәр өлешендә 16 йортта барлыгы 92 кеше яшәгән. Банк урамында иң зур нәсел – Кашап бабай нәселе булган.
Әминә Мөҗипова,
хезмәт ветераны.

 

1.  Мөслимем. Булган хәл (шигъри әсәр).

2. КПСС һәм ВЛКСМның Мөслим райкомы 1 нче секретарьлары исемлеге.

3. Атказанган укытучылар.

4. Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклеләре.

5. РСФСРның һәм Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәрләре.

6. Партия, комсомол съездлары делегатлары.

7. Мөслим районының Мактаулы гражданнары.

8. Мәдәният өлкәсе.

Районыбыз турында тулырак мәгълүматны түбәндәге сылтамага кереп таба аласыз.http://www.pandia.ru/text/77/127/983.php