Шарадалар

(Яшерелгән сүзне иҗекләре яки
хәрефләре аша эзләп табу)

Иҗекләрем өчәү дә,
Ике генә сүз миндә.
Шул кечкенә бер илдә
Яшисеңдер бит син дә.
(Татарстан)

Ике сүздән торам мин,
Соңгысы — күк җисеме.
Мине белмәсәң – оят,
Йә әйт, мин кем исемле?
(Тукай. Исеме – Габдулла) Читать далее

***

Күрсәтәсем килеп тора

Ни генә ясасам да.

Җырласам да, биесәм дә,

Матуррак язсам да.

 

Мактану дип уйламагыз,

Күрсәтәсем бик килә.

Бу гадәтемнең барлыгын

Әти, әни дә белә.

 

КУнакларның килүенә

Җырлар өйрәнеп куям.

Кул чапсалар, мин аларның

Яратканнарын тоям.

 

Яратсалар  рәхәт тә соң,

Әллә шулай түгелме?

Елмаеп кына кую да

Күтәрә бит күңелне.

 

Онытырга ярамый
“Бабаушка” ник “бабай” түгел?
“Мальчик” бит әнә  -“малай”.
Урысчага өйрәнергә
Җиңелрәк бит алай…
“Папа”, “мама” – ярый инде,
Аерма – бер хәрефтә.
“Әти” белән “әни” не дә
Шул бер хәреф хәл итә.
“Апа” – өч кенә хәрефле,
Ә “сестра”… Карале…
Урыс телендә шундыйрак
Бик күп сүзләр бар әле…
Татар теле – үз телең бит:
Өйрәнеп тә тормыйсың,
Рәхәтләнеп сөйләшәсең,
Матур җырлар җырлыйсың…
Ләкин шуңа аптырыйм мин:
Үсә — үсә балалар,
Туган телләрен онытып,
Чит телгә тартылалар.
…Ә мин өч тел беләчәкмен,
Бернәрсәгә карамый.
Ана телеңне бит аны
Онытырга ярамый!..

 

Бабам Хаҗда агарган
Быел бабам Хаҗга барды.
Кызык хәлләр күргән ул.
Ап – ак киемнәр киенеп,
Ташлар атып йөргән ул.
Шулай итеп, шайтаннарны
Тау арасына куган.
Дуслары белән бергәләп,
Палаткаларда кунган.
“Зәм – зәм чишмәсенең суын
Эчтем” , — ди ул, туйганчы.
Көн саен намаз укыган,
Күңелләре булганчы.
Ярый әле минем бабам
Хаҗ кылырга дип барган.
Болай да ак бабай иде,
Хәзер бигрәк агарган.
Үсә дә үсә Ләйсән
Нәрсә генә дисәң дә,
Инде — җиде Ләйсәнгә!
Кергәчтен исәбенә,
Үсә дә үсә генә.
Уң кул белән сул кулны
Бик сирәк кенә бутый.
Кайсыбер хәрефләрне
Ялгыштырмыйча укый.
Сәхнәләргә чыга ул,
Җырлый матур иттереп.
Шигырьләрен дә сөйли
Нәкъ көенә китереп.
Кайбер авазлар гына
Чыккалый ялгышкалап.
Өлкәннәр дә хәйләкәр:
Әйттерә кабат – кабат.
…Ләйсән бер дә борчылмый:
-Үтәр әле, үтәр, — ди.
— Мин мәктәпкә барганчы,
Кимчелекләр бетәр, — ди.
Алка тактым
Алкалы кызларны күргәч
Кызыгып куя идем.
Алар алдында үземне
Уңайсыз тоя идем.
Бөтен батырлыгым җыеп,
Колагымны тиштердем.
Шундый матур алка тагып,
Көне буена йөрдем.
Тик берәү дә мактамады,
Сокланмады колакка.
Югыйсә мин чын алтыннан
Таккан идем бит алка…
Әби әйтә: ”Матурлыгың
Синең, — ди үз кулыңда.
Шуңа өстәп булсын, — ди ул, —
Алтындай акылың да”.
Өйгә кайтасы килә
Ләйсәннең тамагы шешкән,
Борыны тыңкышлаган.
Табиб аңа, киенмичә,
Һич чыгарга кушмаган.
Уколлар кадаткан Ләйсән,
Дарулар эчә икән.
Чирен гел уйлап та бирми,
Үсә дә үсә икән.
Бакчага да йөри үзе
Сау – сәламәт вакытта.
Ә кайчакта анда йөрү
Әллә нигә ялкыта.
Аннан әбисенә килә
“Сагындым” дигән булып.
Телевизордан мүлтиләр
Карый ул онытылып.
Кунактан да туя Ләйсән,
Ялыктыра мүлти дә.
Әтисенә шалтырата:
— Өйгә кайтасы килә!…
Мөгезле Булат
Безнең Булатның маңгае
Таштан яралгандыр ул.
Белмим инде, ничек кенә
Ярылмый калгандыр ул.
Йөгерсә дә, тау шуса да,
Маңгае белән сөзә.
Балавыз да сыгып ала,
Күрсәтми генә безгә.
Булат “мөгезле” булса да,
“Син мөгезле” димиләр.
Дуслары да күнеккәннәр,
Хәзер аннан көлмиләр.
Тик әнисе генә менә
Кабатлый бер үк сүзне:
— Чыгара күрмә тагын , — ди,
— Шул ямьсез мөгезеңне.
Самолет очырабыз
 
Самолет ясый беләм мин,
Хәтта ясый энем дә.
Аны оста ясар өчен,
Кирәк түгел белем дә.
Кемнеке еракка оча –
Ярыш оештырабыз.
Әни кушкан бөтен эшне
Читкә куеп торабыз.
Самолет очырып уйнап,
Шактый кызып киткәнбез.
Бүлмәләрнең барысын да
Аэродром иткәнбез.
Һава торышы бозылды
Әни кайтып кергәч тә.
Самолетлар тынып калды
Аның йөзен күргәч тә.
Тәти кул
Ләйсәннең кулы икәү,
Тик берсе генә тәти.
Бу турыда һәрвакыт
Кисәтә әни, әти.
Кисәтеп тора әби,
Кисәтеп тора бабай:
-Тәти кулың белән яз,
Кире булма син алай!..
Тәти кул читтә кала,
Калакны сулы ала.
Тагын да кисәтәләр,
Уң кулга күрсәтәләр.
Ләйсән һаман аптырый,
Ике кулына карый.
— Икесе дә тәти, — ди,
— Бәйләнмә син, әти, — ди.
Барысы да кадерле
Башваткыч чишә Алинә.
Ә анда шундый сорау:
“Иң кадерле кеше үзе,
Тик өч хәрефтән тора”
“Әни” диеп тә карады,
Аннан күчте “әти” гә.
— Иң дөресе туры килә
Бугай минем әбигә…
“Әни, әти, әби”, — диеп
Язды да шакмакларга,
“Барсы да туры килә” – дип
Тотынды такмакларга.
Әби чәкчәк пешерә
Әбием туганнарын
Ярата, хөрмәт итә.
Шуңа да ул аларга
Чәкчәк пешереп илтә.
Чәкчәге нинди, диген-
Авызда эреп китә.
Чәй табынына куйсаң,
Бөтен кунакка җитә.
Чәкчәк пешерү серен
Яшереп тормый бездән:
-Чәкчәккә изге теләк
Салыгыз үзегездән.
Шул чагында сезнең дә
Чәкчәгегез уңар, — ди.
— Бәхетнең бер өлеше
Үзегезгә кунар,- ди.
Минем әби уңган ул
 
Әбигә кунак булып та
Һәм болай да керәбез.
Өстәле сыйдан сыгылган
Икәнен дә күрәбез.
Чәкчәк, өчпочмак пешерә,
Бәлешен дә сала ул.
Безгә әйрән эчерәм дип,
Май да язып ала ул.
Кыстыбые, пәрәмәче,
Гөбәдия, коймаклар –
Барысын да мактый – мактый
Ашый килгән кунаклар.
Бәрәңге тәкәсен бөгә,
Күз иярми кулына.
Әллә мин карап торганга,
Шулай җитез кылана.
Без килдекме, кухнясына
Керә дә мәш килә ул.
Оныклар – тәмле тамаклар
Икәнен бит белә ул.
Заман
Яшәгән, ди, бер Заман.
Холкы булган бик яман.
Балаларны яныннан
Җибәрми, ди, ул һаман.
Әгәр кемдер укыса,
Инша язып утырса,
Бармак кына яный, ди,
Беркемнән оялмый, ди.
Уен коралларында
Куша, ди, уйнамаска.
Кампитрда уйнарга,
Баш белән уйламаска.
— Мәктәптән кайту белән,
Телевизор кара, — ди.
— Беркая да барма, — ди,
— Бетмәс монда чара, — ди.
Ул Заман әле һаман,
Ияреп балаларга,
Йөри икән авылда,
Бигрәк тә калаларда.
Бәхет
Әбием дә, бабам да
Мине һәрчак мактыйлар.
Ә үзләре һаман да:
— Бәхетеңне тап, — диләр.
Ишеткән бар, бәхет ул
Теләсә кайда икән.
Күрә генә бел аны
Һәм үзең сайла икән.
Авылда я шәһәрдә,
Хәтта аяк астында
Бәхет аунап ята, ди,
Кемдер килеп тапсынга.
Күпләр аны күрми, ди,
Бәхет диеп белми, ди.
Әле таптап үтә, ди,
Үзе бәхет көтә, ди.
Ә бәхет хәйләкәр, ди,
Һәркемгә дә килми, ди.
“Бәхет килсен” дигәнне
Колакка да элми, ди.
Шуңа күрәдер миңа:
-Бәхетеңне тап, — диләр.
— Тик ялкаулана күрмә,
Безнең сүзләр хак, — диләр.
Үлчәп сөйлик сүзләрне
Сүзләрнең дә авыры һәм
Җиңеле була икән.
Авыр сүзләр ишеткәннең
Кәеф кырыла икән.
Авыр сүзләрне ничек тә
Телгә алмаска иде.
Кешеләрне борчымаска,
Уйга салмаска иде.
Шуңа күрә дә өлкәннәр
Безгә әйтеп калдырган:
“Сүзне үлчәп сөйләсәгез
Үкенмәссез ахырдан”.
Тормышыбызда бик кирәк
Бер серне хәзер беләм:
Сөйләшәчәкмен бары тик
Үлчәнгән сүзләр белән.
Тизрәк килә үсәсем
Их син, вакыт, ник ул кадәр
Бик әкрен үтәсең?
Белмисеңме әллә, минем
Тизрәк килә үсәсем.
Бик тә килә абыем күк
Армиягә китәсем.
Һәм килә әле үземне
Чик сакчысы итәсем.
Их син, вакыт, аңламыйсың,
Минем хәлгә кермисең.
Мин бит әле һаман малай,
Әллә шуны күрмисең?
Тизрәк үтә белмисең…

 

 Табышмак

 

Җырларга да ярата,

Чигәргә дә ярата.

Матур – матур шигырьләр

Сөйләргә дә ярата.

Тик кайчакта әнисен

Һич тыңларга яратмый.

Я сеңлесен карашмый,

Я үз эшеннән артмый.

(Алинә)

 

Узар әле кышы да
Иң холыксыз ел фасылы-
Кыштыр, мөгаен, кыштыр.
Март һаман баш калкыталмый,
Килә ул кыштыр – мыштыр.
Ә безгә бит җылы кирәк,
Кошларга җылы кирәк.
Бөреләрен ачмый тора
Күпме агач һәм тирәк.
Кояшы да саран аның,
Ала күренеп кенә.
Кешеләр дә кыштан куркып
Йөри төренеп кенә.
Февраль генә узып китсен,
Килми калмас марты да.
Яз куркыныч фасыл түгел,
Җәй бит аның артында.
 
Рәхмәт сиңа, Кыш бабай!
Исәнме, Кыш бабай, мине
Мөгаен таныйсыңдыр.
Юктыр инде, хәтереңә
Төшерә алмыйсыңдыр.
Былтыр да мин синең алда
Шигырь сөйләгән идем.
Ә син мине рәхәт итеп
Аркамнан сөйгән идең.
Бүләкләр биргән идең.
Быел тагын килдем әле
Сине күрергә диеп.
Синең белән җитәкләшеп
Биеп йөрергә диеп.
Син килмәсәң, бәйрәмнең бер
Кызыгы булмас иде.
Ап – ак карлар яумас иде,
Сулар да туңмас иде.
Рәхмәт сиңа, шундый бәйрәм
Бүләк иткәнең өчен.
Күңелләргә бәхет, шатлык
Салып киткәнең өчен.
 
 
Бабам да Кыш бабай кебек
Яңа еллар киләләр дә
Искергәчтен китәләр.
Безне бер яшькә үстереп,
Бик бәхетле итәләр.
Шуңа да без Яңа елны
Төнгә кадәр көтәбез.
Телевизор карый – карый,
Кайчак йоклап китәбез.
Яңа елны ни өчендер
Охшаталар малайга.
Ә ул бик тиз картая да
Әверелә бабайга.
Шул бабайны озатканда
Шатланабыз, биибез.
Никтер аңа беребез дә
“Китмә инде”, — димибез.
Бабам да Кыш бабай кебек,
Бер көн куна да китә.
Сагындымы, бүләк тотып,
Йөгереп килеп җитә.
 
Чакыру
Саф һавада йөрү кирәк,
Өйдә ятмыйк изрәп.
Чаңгыларны тагыйк та бер
Урап керик тизрәк.
Тәңкә — тәңкә карлар ява,
Сулышлар да киңрәк.
Урамнан әйләнеп керик,
Тышта матур бигрәк.
Мин куркак түгел
Җитте бит кыш та,
Ап – ак кар тышта.
Урман, кырларда
САйрамый кош та.
Тын калган урам,
Тик уйный буран.
Чыксам туңармын,
Дип куркып торам.
Чаңгы, чаналар
Өп — өр яңалар.
Тауда көтәдер
Мине балалар.
Чыгам да китәм
Чаңгымны киеп.
Әгәр дә туңсам
Алырмын биеп.
Кыш бабай миннән
Көлмәсен әле.
Куркак малай дип
Белмәсен әле.
Көтәбез
Кыш бабай да киенгәндер,
Бәлки чыккандыр юлга.
Чөнки бик аз калып бара
Быелгы Яңа елга.
Кар кызын да иярткәндер,
Бүләкләр дә алгандыр.
Капчыгына тел йотарлык
Күчтәнәчләр салгандыр.
Кыш бабайның килүенә
Карларны көрик әле.
Таулардан чаналар шуыйк,
Чаңгыда йөрик әле.
Шигырьләр, җырлар өйрәник,
Шак катып карап торсын.
Кар кызы белән парлашып
Биеп китәрлек булсын.
Бабамнар да безнең кебек
Кыш бабайны көткәннәр.
Шуңа да акыллы, батыр,
Матур булып үскәннәр.
***
Кыш бабай килә,
Димәк ел бетә.
Шатланып, аны
Сабыйлар көтә.
Кыш бабай килә
Бүләкләр белән.
Балалар көтә
Теләкләр белән.
Яңа ел килә,
Кыш бабай китә.
Тагын килергә
Вәгъдә итә.
Сизеп торам
Кыш бабай, сине күрергә
Әллә каян килдем мин.
Тел йотарлык күчтәнәчләр
Бирәсеңне белдем мин.
Сизеп торам, син бит безне
Бәхетле итәчәксең.
Барыбызны да бер яшькә
Үстереп китәчәксең.
Табышмаклар
Капчыкта ни булмас дисең,
Анда күп әйбер була.
Ә Кыш бабайның капчыгы
Нәрсәләр белән тула?
                         (Күчтәнәчләр)
Үзебез ясыйбыз аны,
Тик монда булмый кертеп.
Тора бәйрәмнән чыкканны
Ишек төбендә көтеп.
                         (КАр бабай)
Үзе озын, үзе очлы,
Борыны да борыны!
Адәм көлдереп йөри ул,
Үзе яшь һәм борынгы.
                         (Клоун)
Космоска гына да түгел,
Йолдызга очкан заман.
Ә ул мескен себеркегә
Атланып йөри һаман.
                         ( Баба Яга)
Ул килмәсә, Яңа елның
Бер яме булмас иде.
Бүлмәгә зарыгып көткән
Хуш исләр тулмас иде.
                         (Чыршы)
Үзе чибәр, сөйкемле,
Туганыбыз шикелле.
Җырга, биюгә оста,
Тик вакыты бик кыска.
                         (Кар кызы)
Бер яна да бер сүнә
Күз кысып бер – берсенә.
                         (Гирляндалар)
Безне ул каян белгән,
“Сагынганнардыр” дигән.
Таяк тотып кулына
Бик ераклардан килгән.
Карт булса да нык икән,
Капчык аскан иңенә.
Ап – ак кардан бизәкләр
Якасында, җиңендә.
Беләсезме кем икән
Йөз телдә сөйләшүче,
Һөнәрле балаларга
Бүләкләр өләшүче.
                         (Кыш бабай)

***

Кар бабай ясый балалар,
Кышка кереп барабыз.
Төенчеген асып, юлга
Чыккандыр Кыш бабабыз.
Кыш бабай килеп җиткәнче,
Күбәер кар бабабыз.
Борынына кишер генә…
Анысын да табарбыз!..
***
Кыш бабай, син ашыкмый тор,
Кар бабайлар ясалсын.
Син килүгә, алар энҗе
Карлардан юллар салсын.
Кар бабайлар башларына
Чиләкләрен кисеннәр.
Кишердән борыннар ясап,
Юл себереп йөрсеннәр.
Кайчак алар, син килгәнче,
Эреп тә беткәлиләр.
Алар да бабай бит инде:
Бигрәк тиз үпкәлиләр.

 

Без сине яратабыз
 И Кыш бабай, беләсеңме,
Без сине шундый көттек!..
Яңгырлы, җылы көннәрдән,
Билләһи, туеп беттек.
Соңгы вакытта нигәдер
Син көең көйләтәсең.
Ләкин безне биетәсең,
Шигырьләр сөйләтәсең.
Ничек булсаң да без сине
Яратудан туймыйбыз.
Әле безгә бүләкләр дә
Бирерсең, дип уйлыйбыз…

Шагыйрь Әхмәт Дусайлыга

 

Әхмәтҗан Хәмәдишин , шагыйрь, прозаик. Саҗидә Сөләйманова исемендәге әдәби бүләк иясе.Бер карасаң, Әхмәт – шагыйрь,

Хәбәрче дә, диктор да.

Ничек популяр булмассың,

Шәһәрдән кайтып тор да…

 

Шагыйрь дә син, прозаик та,

Комьютерсыз тормыйсың.

“Әдипләр” гә кемне генә

Син кертеп тутырмыйсың…

Халык шагыйре Роберт Миңнуллинның 60 яшьлек юбилее уңаеннан Актанышта булган әдәбият һәм сәнгать бәйрәмендә укылды

Депутат та сез, шагыйрь дә,

Мөгаллим һәм шәп ир дә.

Мактаулы да, сөекле дә

Һәм данлы да һәр җирдә. Читать далее

Яз

Раббыбыз бал кортларына әйтте:” Әй бал кортлары, тауларда, агачларда вә кешеләр тора торган җирләрдә үзегезгә оя ясагыз! Соңра һәр җимеш чәчәкләреннән бал ашагыз һәм җыегыз һәм  ихтирам итеп, мин әмер кылган  юлга керегез!”

Бал кортлары кешеләр өчен эчләреннән төрле төстәге балларны чыгарып бирәләр, ул балларда ашар өчен тәме дә һәм кешеләр өчен шифасы да бар. Фикерли белгән кешеләр өчен бал кортларының эшендә зур гыйбрәт вә дөреслек бардыр. Ягъни бал кортларына һичкем дәрес бирә алмас, ләкин кешеләр бал кортларыннан дәрес алалар.

Коръән Кәримнең “Умарта кортлары” сүрәсеннән.

DSC00954 (NXPowerLite)2015-06-03 07-10-26   DSC04446 (NXPowerLite)   2015-05-28 07-12-40

 

Яз

Бал кортлары балавыздан
Бал савыты ясыйлар.
Каен суын, ширбәт итеп,
Шул савытка ташыйлар.

Канатлары ныгымаган,
Бигрәк тиз алҗый алар.
Кар суында йомычкага
Утырып хәл җыялар.

***

Әгәр тотсаң умарта,
Картаюны соңарта.

Бабама рәхмәт укыйм

Бабайларга барган саен,
Мин карашам умарта.
Бабам да: “Остарасың, — ди,
— Син карашкач, бал арта”.
Бал гына түгел, бакчада
Умарталар да артты.
“Монсы Айдар улыма”, — дип,
Бабай олы күч япты.
Хәзер минем үземнең дә
Умартам бар бабайда.
Йөреп булмас инде быел
Җәен теләсә кайда.
Күч аерганны булса да
Күреп калырга кирәк.
Биек агачка сарыса
Җыеп алырга кирәк.
Рамнардан бал суырту да
Күчте бит минем өскә.
Чөнки бабай үз эшенә
Җитешә көчкә — көчкә.
Бабама рәхмәтләр укыйм:
Өйрәтергә тырыша.
Бал тәмен һәркем дә белә,
Эш тәмен бел тормышта.
Бал бабай
Авылыбызда бабайны
Йөртәләр “Бал бабай” дип.
Баллары күп булгангамы,
Мактана ул “Без бай” дип.
Умарталары күп инде…
Күп кортлары, баллары…
Тавык, күркә, үрдәк белән
Тулган ишек аллары.
Җәй җиттеме, бабайларга
Кунаклар кайтып тула.
Алар белән бергә — бергә
Шундый күңелле була!…
Бал бабайның күңеле дә
Үзе кебек бай икән.
Әллә чынлап, иң бай кеше
Ул безнең бабай микән?

Бәлки без дә чагабыздыр

                              
Җәй көне кайтсак авылга,
Барчабызның кот чыга.
Чөнки сизми дә каласың –
Һәрвакытта корт чага.
Бала – чага булгангамы,
Безне күп тә чага ул.
Кайтып та тормаска иде,
Сагындыра шул авыл.
Бала – чага дигәч, без дә
Корт кебек чагабыздыр.
Әти һәм әниләр өчен
Шундыйрак чагыбыздыр.
Тиккә генә “чага” диеп
Әйтмәгәндер бабамнар.
Йөрәкләренә җәрәхәт
Ясагандыр балалар.
      Бабам шатлыгы
Бакча тулы умарта,
Үзе җәй саен арта.
— Ишәя ул, — ди бабам,-
— Синең бәхетең барга.
— Бабай, әллә чәчеңне
Умарталар агарта?
  • Кайгырма син, — ди бабам,-
  • Мин аннан ләззәт алам.
Хезмәт хакым  — бал минем,
Менә шуңа шатланам.
Бал кортлары адаша
Бал кортларын адашмыйлар, диләр,
Адашалар икән, адаша.
Өйгә керде исә, тәрәзәләр
Аның юлын бүлә, алдаша.
Кергән җирен корт табалмый гына,
Тизрәк иркенлеккә омтыла.
Үткән юллар никтер искә төшми,
Якты күргәч, бик тиз онтыла.
Пыяланы ватып булмаслыгын
Әйтә алмый кортның акылы.
Һаман яктылыкка омтыла ул,
Чыгар төсле тәрәз аркылы.
Мин умарта карашам
Авылда кунакта ятам,
Йоклыйм йокым туйганчы.
Әби белән бабам, торып,
Иртән көтү куганчы.
Тәрәз аша карап ятам
Кортларның аерганын.
Рәхәтләнеп кочаклап,
Әбиемнең юрганын.
Карап яту – минем бурыч,
Корт аеру – җаваплы.
Өлкәннәргә ярдәм итү –
Һәрвакытта саваплы.
Мин күзәтеп яткан чакта
Алар башка эш карый.
Бабам юри әйтмәгәндер:
  • Улым файдага ярый…
Ә авылда күңелле
Күбәләк, син нинди матур,
Очып уйнап йөрисең.
Кешеләргә ни өчендер
Бер файда китермисең.
Тоттырсаң тотар идем дә
Түшемә кадар идем.
Ничек матур мин хәзер дип,
Көзгегә карар идем.
Бал корты, синнән куркам мин,
Син гел эшкә чабасың.
Үзең бал белән сыйлыйсың,
Үзең безне чагасың.
Син матур түгел дә болай,
Тик файда китерәсең.
Кешеләрне терелтәсең,
Бәхетле иттерәсең.
Икегезнең дә гомерләр
Кыскасын кыска, беләм.
Шулай да җәен күңелле
Авылда сезнең белән.
Бал корты ачуланган
Бер бал корты өйгә кергән.
Нигә кергән?
Илдус бал ашаган. Әллә
Шуны күргән?
Үзе оча, үзе безли,
Нидер эзли.
Әйтерсең лә:”Бал урлашып
Йөрмәгез”, — ди.
“Ачулансак, балыбызны
Бирмәбез, — ди.
“Бакчага да без очканда
Кермәгез”, — ди.
“Сүзләремне сез оныта
Күрмәгез”, — ди.
Аллы – гөлле баллы җәй
Баллы яңгыр яуган бугай:
Юкәләр гел бал гына.
Яфраклар тора ялтырап,
Кил дә ялап ал гына.
Бал исе тулган һавага,
Кортлар ничек түзәдер…
Аллы – гөлле баллы җәйләр
Бары бездә генәдер.
***
Нурны чаккач
Бал корты,
Бертуктаусыз
Акырды.
Ярдәмгә ул
Бабасын
Һәм әбисен
Чакырды.
“Үләм бугай
Мин,  — диде.
  • Коткарыгыз
Сез мине!..
Башка кайтмыйм
Кунакка…”
Бабай тормый
Тыңлап та:
  • Әйдә, улым,
Керик, — ди.
  • Берәр чара
Күрик, — ди.
Кергәч, ул бал
Каптырды.
Нурның йөзе
Яктырды.
Бал корты акыл кертте
Булат кайткач авылга
Кереп китте бакчага.
Ә бабасы кисәтте:
— Кермә анда, корт чага…
Әбисе дә кушылды:
-Тыңла бабаң сүзен, — ди.
— Безнең кортлар усаллар,
Үкенерсең үзең, — ди.
Булат шуны тыңлыймы,
Ни буласын уйлыймы….
Кунакта бит бабайда
Йөрмәгәч соң алай да…
Ә бал корты :“Без, — диде,-
Күп сөйләшмибез-з-з”, — диде.
“Кирлемән булганың өчен
Чакмый булмый, түз-з-з ”, — диде.
“Мин корттан курыкмыйм”, — дип
Бетермәде уйлап та.
Бөтен булган көченә
Җибәрде ул елап та.
Бал корты бит үзсүзле,
Эшен ташлап килгәндер.
“Колагын чагыйм әле
Тыңлаусызның”, — дигәндер.
 
Кортлар белеп чагалар
 
Безнең кортлар ул, белдеңме,
Чаксалар, нык чагалар.
  • Ямьсез сүзләр әйтәләр, — ди
  • Кайбер бала – чагалар.
Шуңа күрә дә бит алар
Иреннәрне чагалар.
Кайсы җирнең бозыклыгын
 Кортлар бик тиз табалар.
Тел бозып сөйләшкәннәрне
Кортлар бер дә сөймиләр.
Ә үзләре “без” дә “без” дип,
Инде мең ел “сөйлиләр”.
Шуңа күрә дә өлкәннәр
Тәртипкә чакыралар:
-Авызың корт чаккыры, — дип,
Кортлардан чактыралар.
Шулай ул безнең авылда,
Кортлар да тел саклыйлар.
Тәртип һәм телне бозмасаң,
Алар бер дә чакмыйлар.
Белми йөрсәң урының…
Акбай баудан ычкындымы,
Тотына йөгерергә.
Күрмәгәннәрен күрергә…
Һәм оныта өрергә.
Беркөн шулай умарталар
Торган бакчага кергән.
Кортларның кая очканын,
Кайтканын карап йөргән.
Кортларның да ачу килгән:
Берсе чаккан борынын.
…Менә шулай да була ул,
Белми йөрсәң урының.
 
Курыкма корт чагудан
Корт чактымы, кайберләрнең
Шешеп чыга күзләре.
Шешеп чыга иреннәре,
Үкереп елый үзләре…
Корттан куркып, андый бала
Кайтмый, ди, авылга да.
Ачу итеп хәтта балын
Капмый, ди, авызга да.
Корттан курыкмаган бала
Батыр булып үсә ул.
Бөтен авырлыкларга да,
Кыенлыкка түзә ул.
Корт чагудан да курыккач,
Нинди ир булмак кирәк?
Кортлар яратып булса да,
Батырлык кылмак кирәк.
***
Кортлар оча
Бал эзләп
Һәм ташыйлар
Әз — әзләп.
Онытмыйлар
Безне дә.
  • Сыйлыйк, — диләр,
  • Сезне дә.
— Сез бит, — диләр,
— Шәфкатьле.
Өстәвенә —
Рәхмәтле.
Ташламыйсыз
Кышларын.
Рәхмәт сезгә,
Дусларым!
***
Кортлар оча да оча…
Үзләренең җыйган балын
Без алганны
Аңламыйча.
***
Кортларга карап уйланам:
Бертуктаусыз очалар.
Тик җәй генә торсалар да,
Бал ташыйлар ич алар.
Кешеләр дә уйландыра,
Арада бар төрлесе:
Кортлар кебек эшчәне дә,
Ялкавы, мәкерлесе.
Юкә балы нигә юк?
Никтер юкә чәчәкләрен
Кортлар сырып алмаган.
Әллә болын чәчәкләре
Юкәдән нык балланган?
Юкә балы дибез дә бик,
Ә кортлар ник килмиләр?
Юкә балын яратканны
Әллә инде белмиләр…
Юкәләр шау чәчәктә дә,
Ә кортлар йөри читтә.
Безнең бит юкә балын да
Ашыйсы килә бик тә!
Аермагыз
Аермагыз, кортларым,
Бал вакыты җитте бит.
Күпләрегез болынга
Бал ташырга китте бит.
Бал вакыты бер генә,
Беләсез бит үзегез.
Аермагыз, кортларым,
Җәй кыска бит, түзегез.
***
Умарталар күче көчле
Булса гына баллана.
Ә умартачылар исә
Балы булса данлана.
Җиңел кәсеп
Урманнан күч тотасың да
Буласың умарталы.
Умарталы умартачы-
Һәрвакытта да баллы,
Һәрвакытта дәвалы.
Ходай биргән бал булгач
— Ходай биргән балга бәя
Бигрәк кыйммәт, — диләр.
  • Нигә җиләк җыймадың соң?
-Ул авыр хезмәт, — диләр.
Балдай тормыш
Бал булып ява яңгырлар,
Бал булып үсә чәчәк.
Сандугачның моңнарында
Тирбәлә күк киләчәк.
Балдай татлы бу тормышны
Ничек ташлап китәсең?
Балы булмаса булмасын,
Берүк ялгыз итмәсен.
***
Умарталыктан күч китте:
Күпме хәләл көч китте.
***
Бакчабыз гүләп тора,
Ә бабам көлеп тора.
Балыбыз күп булсын дип,
Теләген теләп тора.
Корт сөте
Күгәрчен сөте – кибеттә,
Сыер сөте – абзарда.
Ана корт сөте була тик
Бакчада йә базарда.
Ана корт сөтен эчмиләр,
Бары аны кабалар.
Авырулар корт сөтеннән
Шифа, дәва табалар.
Очалар да очалар
Авылга кайтты Алинә,
Бал кортлары янына.
Карап кына тора үзе
Умарталар ягына.
-Бал кортларын бигрәкләр дә
Яратасың бугай, — дим.
-Умарталыкны шулкадәр
Ник күзлисең  болай? – дим.
Битлек киеп куйган үзе,
Бал кортларында күзе.
Минем биргән соравыма
Шул булды җавап сүзе:
-Эшчән дисез дә кортларны,
Бернишләми ич алар.
Чәчәчәкләргә куна – куна
Очалар да очалар…
Ерак китә күрмәгез
Корт аерганны күзәтәм,
 Кайда сарырлар икән?
Әллә юлларын урманга
Төбәп барырлар микән?
Корткайларым, берүк ерак
Җиргә китә күрмәгез.
Агач куышлары эзләп,
Арып – талып йөрмәгез.
Качмасагыз, җыярмын да
Буш ояга куярмын.
Әгәр мине тыңласагыз,
Ширбәт белән сыйлармын.
Күчне ташлап китмәгез
Бер күч таптым урманда,
Тоттым да алып кайттым.
Бик әйбәтләп мин аны
Бер умартага яптым.
Кунак кебек сыйладым,
Әле ширбәт тә бирдем.
Үз итәрләрме, диеп,
Әйләнеп карап йөрдем.
Алар мине, мөгаен,
Яратты, ошаттылар:
Җәй буена күп итеп,
Тәмле бал ашаттылар.
Сез дә, дуслар, урманда
Игътибарлы булыгыз.
Агач башларына да
Әзрәк күз салыгыз.
Качкан күчләр күрсәгез,
Җыегыз да алыгыз.
Өегезгә алып кайтып,
Умартага салыгыз.
Мөстәкыйльлек
Кортлар да бит вакыт җиткәч,
Аерылып чыгалар.
Комачаулап кына кара,
Хәзер килеп чагалар.
Тел шомарткычлар
 
 
         Бал кортына
-Безләмәсәң дә буладыр,
Ник безлисең без дә без?
-Безгә акыл өйрәтмәгез,
Без беләбез үзебез.
***
***
         Лап – лоп атлап,
Урман яклап
Килә аю баласы.
Балның тәмен
Белгән икән:
Килә бездә каласы.
***
Алмалар да
Алланган.
Алланган да
Балланган.
Бал кортлары
Аларны
Чәчәкләр дип
Алданган.
***
         Таллар биек таулардан,
Тал бөресе балланган.
Бал кортлары алардан
Кыш чыгарлык бал алган.
***
Бал булып ява яңгырлар,
Бал булып килә чәчәк.
САндугачның монарында
Тирбәлә күк киләчәк.
Балдай татлы бу тормышны
Ничек ташлап китәсең?
Балы булмаса булмасын,
Берүк ялгыз итмәсен.
Табышмаклар
Өйдән дә чыгармый,
Бакчага кертми ул.
Беркемне жәлләми,
Битлексез йөртми ул.
(Бал корты)
 
Агуын да , угын да
Үзе белән йөртә ул.
Ачуы килгәннәргә
Икесен дә кертә ул.
(Бал корты)
 
 
Чәчәкләрдән чәчәкләргә
Куна – куна көн буе,
Безне хуш исле бал белән
Сыйлаудыр аның уе.
(Бал корты)
 
Җәй буена бертуктамый
Безгә дип ни җыялар?
Ә үзләрен, көз җиттеме,
Базга ябып куялар.
(Бал кортлары)
Умартада берәү ул,
Бар кортларга терәү ул.
Үз кадерен белеп яши
Менә шуңа күрә ул.
(Ана  корт)
 
Үзе җыялмый бал да,
Меңләгән күкәй сала.
(Ана  корт)
 
Шәһәр түгел, авыл түгел,
Ә йортлар тезелешкән.
Хуҗалары очып бара,
Очып кайталар эштән.
(Умарталык)
 
Йөз төрле чиргә дәва,
Татлыдан – татлы тәме.
Нәрсә икәнен белеп,
Миңа да әйт син, яме!
(Бал)
 
Бал кортлары , аерып,
Сарылалар бер төшкә.
Умартачы абыйлар
Җыеп алалар көчкә.
(Күч)
 
Аерылып чыгабыз да
Бик ерак та бармыйбыз.
Бакчадагы агачларга
Йә куакка сарыйбыз.
(Күч)
 
Тәрәзсез, морҗасыз йорт,
Эчендә меңләгән корт.
(Умарта)
 
 
Кортлар инде дошман саный,
Чөнки төтен өрәм мин.
Умартачыга булышам,
Аны якын күрәм мин.
(Төтәткеч, дымарь)
Бал кортлары чакмасын дип
Киеп куялар башка.
Умартачылар беркайчан
Йөрмиләр миннән башка.
(Битлек)
Нинди кортлар күкәй сала,
Кайсылары бал ташый?
Ниндиләре ата ялкау,
Әзер бал гына ашый?
(Ана корт, сорыкорт)
Кортлар ил аергач кына
Без дә кирәк булабыз.
Әнә кортны алабыз да
Шул …га тулабыз.
(Тубал)
 
Кәрәздәге бөтен балны
Мин аерып бирүче.
Әгәр минем көйне белеп,
Булса әйләндерүче.
(Бал аерткыч, медогонка)
 
Без балны бик яратабыз,
Җыя гына алмыйбыз.
Көз җиткәндә, умартада
Беребез дә калмыйбыз.
(Сорыкортлар)
 
Бал кортлары минем белән
Тишек – тошык ямыйлар.
Кешеләргә дә файдам бар:
Мең дәвага саныйлар.
(Умарта җилеме, прополис)
 
Кортлар, чәчәкләрдән җыеп,
Бал икмәге ясыйлар.
Балалары ,бик яратып,
Шул икмәкне ашыйлар.
(Чыршын, перга)
 
Баллы агач  мин үзем,
Сап – сары чәчәк атам.
Җәен хуш ис таратам,
Шуңа кортлар ярата.
(Юкә агачы)
 
Бал кортлары башта бездән
Бал савыты ясыйлар.
Ә аннары, без тулганчы,
Чыршын һәм бал ташыйлар.
(Балавыз)
Миндә ничә “Б”?
Бал кортлары бертуктаусыз
Бер – бер артлы очалар.
Болытлардан, басулардан
Бал ташыйлар ич алар.
Ояда меңләп алар,
Җәй буена җыялар.
Нәрсә җыя соң алар,
Ә кайда  ул оялар?
                   Умарта бакчасында
 бал кортлары бал җыя.
Агуын да, угын да
 Үзе белән йөртә ул.
Ачуы килгәннәргә
Икесен дә кертә ул.
                   Бал корты.
Оча – оча арыйлар да
Бер ботакка сарыйлар.
Аннан ары хуш исле бал
Җыю ягын карыйлар.
(Бал кортлары)
Җәй буена бертуктамый
Безгә дип …җыялар.
Ә үзләрен , көз җиттеме,
Базга ябып куялар.
(Бал кортлары)
 
Үзе җыялмый бал да,
Меңләгән күкәй сала.
(Ана  корт)

Көзләр җиткәч

Казларыбыз җылы якка
Китәргә тырышалар:
Канатларын кагыналар,
Сикерәләр, очалар.
Ышана күрмәгез берүк:
Кыр казлары белән генә
Саубуллаша ич алар.

Мәктәпкә бармыйм әле
Туйдым да соң мәктәптән!..
Укыйсым килми минем….
Инде ничә мәртәбә:
-Бармыйм мәктәпкә! – дидем.
Юк, беркем дә тыңламый,
Тыңларга да теләми.
Әле әти – әниләр
Нәрсә генә сөйләми…
Имеш мин укымасам,
Шыр надан калачакмын.
Ләззәтен дә тоймасмын
Үземнең балачакның.
Ни генә дисәләр дә,
Мәктәпкә тартмый күңел.
Миңа анда беркем дә,
Берни дә кызык түгел.
Бармыйм булгач бармыйм мин,
Йоклыйм йокым туйганчы.
Әни, өстәл тутырып,
Коймак пешереп куйганчы.
…Үз хыялы, фикере
Була инде кемнең дә.
Әйттем — бетте: мәктәпкә
Бармыймын ял көнендә!..
Минтимер бабай кебек булырбыз!
Без Әнәктә тумаганбыз,
Шулай да ул якын.
Хөрмәт тә итәбез әле
Ул авылның халкын.
Чөнки Сәвия әби дә
Әнәк кызы булган.
Әнәктә бит, беләсеңме,
Ил башлыгы туган!..
Татар иленең беренче
Президенты бит ул!
Менә шуңа да Әнәккә
Без бүген тоттык юл.
Күрдек Минтимер бабайның
Туып – үскән йортын.
Ишек алдында да тордык,
Барсын уйлап, бер тын…
Безнең әби Шәймиевнең
Авылдашы булган.
Менә ни өчен икән ул
Бөтен яктан уңган…
Димәк безнең тамырлар да
Башланган Әнәктә.
Илбашыдай һәм әби күк
Булырбыз, әлбәттә!
***
Дөнья матурлангач кына
Китәсе килми икән.
Оныкларымны бабайсыз
Итәсе килми икән.
Кирәклегең тоеп яшәү
Үзе бер шатлык икән.
Бу тормышның ачысы да
Нигәдер татлы икән.
Миннән башка да тормышның
Беләм дәвам итәсен.
Тик барыбер бу дөньядан
Бер дә килми китәсем…
***
Елап кына тора яңгыр:
Туктамый да , коймый да.
Алтын көзнең гүзәллеген
Югалтырга кыймый да.
Яңгыр тама яфракларга
Иркәләп, назлап кына.
Картайгач эленеп тору –
Авыр һәм газап кына…
Елый – елый  ява яңгыр-
Күп калмады аңарга…
Чират җиткәнен сизенә
Ул да ап – ак карларга.
Бабам бәхете
Минем бабам, карт булса да,
Бөтен яктан уңган шул.
Яшь чагында иң мактаулы
Укытучы булган ул.
Аның дәресен балалар
Йотлыгып тыңлаганнар.
Төрле  сораулар биргәннәр,
Оялып тормаганнар.
Чөнки туган телебезне
Балалар бик сөйгәннәр.
Туган тел ул – ана теле,
Тукай теле, дигәннәр.
Ул чагында туган телдә
Күп китап укыганнар.
Өлкәннәрдән әкиятләр
Сөйләтеп утырганнар.
Гарәп язуын да бабам
Өйрәткән балаларга.
Борынгы хатларны уку
Кызык булган аларга.
Лаеклы ялда булса да,
Бабай безне күзәтә.
“Дөрес сөйләмисез”, — диеп,
Телебезне төзәтә.
Һөнәр белсен кулыгыз, ди,
Иманлы булыгыз, ди.
Һәрбер җирдә гомер буе
Игелек кылыгыз, ди.
Аннан ала да гармунын,
Әй тотына уйнарга.
Сизеп торам карашыннан:
Бабам чума уйларга…
Аның да бит безнең кебек
Булган япь – яшь чаклары.
Үзенә гел тартып торган
Аны туган яклары.
Туган телен, балаларны,
Якташларын яраткан.
Шуңа да ул үз бәхетен
Туган җирендә тапкан.
 “Р” ны әйтә беләм мин
“Р” ны әйтә беләм хәзер,
Ишеттегезме инде?
“Бигрәкләр дә булдыксыз” дип
Тәнкыйтьләмәгез мине.
Мәктәпкә барган балалар,
Беләм, белем алалар.
“Р” ны да әйтә белмәсәң,
Оятка калдыралар.
“Р”ны гына әйтү түгел,
Бар хәрефне таныйм мин.
Урысча сөйләгәннәрнең
Барысын да аңлыйм мин.
Тырнакларны да буямыйм,
Чәчләремне дә тарыйм.
Матур итеп киенмичә,
Мәктәпкә якын бармыйм.
Беренчедә бит инде мин,
Үзегез дә беләсез.
“5”леләр генә алсын, дип,
Торыгыз гел теләп сез.
5.9.2015.
Бу җил әллә нишләде
Бу җилнең бетәчәге юк,
Шуңа бер хәйлә уйлыйк.
Тотыйк та аның юлына
Бер зур тегермән куйыйк.
Элек шулай эшләгәннәр,
Җилгә күп эш кушканнар.
Бөтен икмәкне җил белән
Тартырга тырышканнар.
Шуннан җил дә тынычланган,
Эшләгәч киткән арып.
Җил тегермәнен елгага
Куйганнар алып барып.
Ә хәзер җил әрсезләнде:
Исә дә исә генә.
Туктап тору, ял итүнең
Керми дә исәбенә.
Җилгә каршы барып булмый,
Йолкый баш киемнәрен.
Үзе сызгыра, ыжгыра,
Әй күрсәң сөенгәнен!..
Шуңа күрә җилгә каршы
Кирәк хәйлә корырга:
Эшләп, хәлен бетерерлек
Нидер урнаштырырга…
***
Питрау да узып китте –
Җәйне һаман күргән юк.
Үзе салкын, яңгыр да җил,
Рәхәтләнеп йөргән юк.
Сандугачлар да сайрамый,
Күкеләр дә кычкырмый.
Кошлар да матур җәй көтә-
Балаларын очырмый.
Җиләк – җимешләр дә “җәй” дип
Өлгергән, пешкән булды.
Кайсы кибеп, кайсы череп
Өзелеп төшкән булды.
Җәйнең килере күренми,
Көз капка ачкан бугай.
Җәйнең бөтен матурлыгы
КАядыр качкан бугай.